Zgłębiając historię poszczególnych person wstecz, w niezwykle prosty sposób można natrafić na bohaterów, którzy swoją postawą, poświęceniu sprawie, honorem czy etosem życia wytworzyli wokół siebie niemal nieskazitelnie rycerski życiorys oraz przy tym stali się w jakiś sposób godnym archetypem dla następnych pokoleń. Taki właśnie problem towarzyszył mi, piszącemu ten artykuł, gdy zgłębiałem postać Generała Piotra Hrabiego Szembeka, informacje do których udało mi się dokopać prezentują go jako czcigodnego, oddanego sprawie, wiernemu swoim ideałom Polskiego bohatera, który cały swój żywot poświęcił walce z zaborcą i sprawie Polskiej. Jednakże im bardziej zagłębiałem się w dalsze rozważania na jego temat, tym mocniej zacząłem się zastanawiać nad istotą przedstawiania dziejów, nie wątpliwie wybitnego człowieka, na sposób właśnie archetypowy i jaki zabieg ten posiada wpływ na naszą Polską historię. Tyle słowami wstępu, odpowiedź na to pytanie pozwolę sobie zachować i uiścić ją dopiero przy zakończenie ogólnego artykułu o Piotrze Hrabim Szembeku.
A także zanim zagłębie się w biografie rozważanego bohatera, to po krótce warto wspomnieć o tym z czymże najsilniej kojarzy nam się jego nazwisko. Mowa oczywiście o placu oraz bazarze znajdujących się na Warszawskiej Pradze-Południe objętych jego patronatem, mam tu namyśli oczywiście Plac Szembeka, ochrzczony nazwiskiem generała w 1928 r. oraz Bazar Szembeka, który to swoją nazwę zawdzięcza tylko bliskości do wcześniej wspomnianego placu, stanowią one jeden z największych symboli w obrębie Grochowa, służąc przy tym na co dzień jego mieszkańcom jako miejsce handlu, kultu (tu mowa o Parafii Najczystszego Serca Maryi) oraz jako niewątpliwie istotny punkt komunikacyjny.
Lecz czym Piotr Szembek zasłużył sobie na taki patronat? I tu po raz pierwszy należy wgłębić się w biografię oraz obszerniejsze przedstawienie bohatera.
Piotr hr. Szembek urodzony 14 grudnia 1788 roku w Warszawie. Pochodził z wpływowego rodu Szembeków, wywodzącego swe korzenie z okolic Niemieckiej Brandenburgi, choć już w 1566 roku obdarzonej szlacheckim indygenatem przez Zygmunta II Augusta, co czyniło ród Szembeków pełnoprawną Polską Szlachtą. Od razu propos, Szembekowie zasłynęli ze swojego niebywale prędkiego oraz wielkiego awansu społecznego, na ziemie Polskie przybyli jako kupcy, a na tych podstawach zbudowali zasymilowaną rodzinę szlachecką, która posiadała istotne wpływy w politykę Rzeczypospolitej, między innymi poprzez posiadanie własnych prymasów w kraju przykładowo, prymasa Polski Krzysztofa Antoniego Szembeka (1667-1748 r.), a także wielu dygnitarzy państwowych, tu warto przywołać Jana Sebastiana Szembeka, wpływowego ministra korony Polskiej.
Właśnie w przywiązaniu do Rzeczypospolitej, narodu Polskiego oraz religii rzymsko-katolickiej wychowywał się młody Piotr Szembek, jego ojciec Józef Ignacy Szembek, notabene poseł sejmu Czteroletniego oraz działacz Stronnictwa Patriotycznego, zapewnił mu staranne wykształcenie, domową naukę u boku francuskiego korepetytora oraz postawę patriotyzmu, która w kontekście dalszej historii będzie niezwykle istotna. Po III rozbiorze Rzeczpospolitej Piotr Szembek kontynuował edukację na prestiżowej Pruskiej Akademii Wojskowej w Berlinie, które to co warto wspomnieć ukończył z wynikiem celującym, co z rokiem 1806, w wieku zaledwie 17 lat, otworzyło mu drogę do otrzymania patentu oficerskiego i rozpoczęcia służby w Armii Pruskiej.
Jego przygoda w szeregach Pruskiej Armii nie trwała jednak długo, wraz z wkroczeniem wojsk Napoleona na tereny Wielkopolski, wówczas 17-letni Piotr Szembek postanowił dołączyć jako żołnierz tworzącej się Armii Polskiej, pod dyspozycją jakże wsławionego w historii Polski jako twórca Legionów gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, który to dostrzegając talent młodego oficera mianował go swoim osobistym adiutantem. Młody aspirujący żołnierz swój chrzest bojowy zaliczył już 23 lutego 1807 r. pod Tczewem. Za swoje zasługi w licznych bitwach został mianowany stopniem szefa batalionu, obecnie odpowiednik majora oraz otrzymał odznaczenie Złotego Krzyża Orderu Virtuti Militari. Następnie w 1812 i 1813 brał udział dalej w wojnie z Rosją, właśnie jako szef batalionu w oddziałach pod dowództwem Aleksandra Chlebowskiego. Podczas odwrotu armii Francuskiej dzielnie bronił Gdańska, za co został uhonorowany Francuską Legią Honorową. O czym warto wspomnieć, właśnie w Gdańsku, w roku 1813, poznał swoją przyszłą żonę Henrieta Becu de Tavanier.
Tak zakończył się jego okres życia związany z wojnami Napoleońskimi, po abdykacji Napoleona Kongres Wiedeński w 1815 r. powołał do życia Królestwo Polskie, oficjalnie nowo utworzone państwo podlegało Koronie Rosyjskiej, jednak w praktyce władzę, szczególnie jeśli rozchodzi się o armię, sprawował brat cara Wielki Książę Konstanty Pawłowicz. Szembek postanowił włączyć się na powrót do armii, wcale nie jako lojalista współpracujący z Caratem, także nie jako konspirator podbudzający nastroje powstańcze, stał się zawodowym oficerem armii Królestwa Polskiego, co pozwoliło mu dalej rozwijać karierę, oraz w 1829 r. osiągnąć stopień generała brygady.
Momentem zdecydowanie największego przełomu staję się wybuch Powstania Listopadowego, jest listopad 1830, w tym czasie Szembek piastuje wysoką rolę w szeregach podporządkowanej caratowi Armii Polskiej, jednak mimo tego nie sprzeciwia się powstaniu, a następnie dołącza do struktur powstańczych. Już w grudniu tego samego roku podejmuje dowództwo 4. Dywizji Piechoty oraz członkiem Rady Wojskowej utrzymując zdobyte warszawskie pozycje. I tutaj pojawią się dwie kluczowe dla jego życiorysu bitwy, pierwszą już w dniach z 19-20 lutego 1831 r. podejmuje w okolicach Wawra, jego dywizja brała udział w działaniach osłonowych i opóźniających przeciw wojskom rosyjskim, co udało się dokonać skutecznie spowalniając ich marsz na Warszawę.
Kolejną bitwą i w tej historii szczególnie istotną była bitwa pod Olszynką Grochowską, czyli jedna z najważniejszych bitew Powstania Listopadowego, odbyła się ona 25 lutego 1831, Szembek wraz ze swoimi żołnierzami rozstawieni są na prawej flance bitwy, a ich zadaniem było zabezpieczenie prawego skrzydła armii polskiej przed próbą obejścia pozycji obronnych. Bitwa ostatecznie o ile zakończyła się nierozstrzygnięta oraz przyniosła straty obu stronom, uznaje się ją za ogromny sukces Polaków oraz zatrzymuje ona Rosyjski marsz na Warszawę.
Po upadku powstania Listopadowego Piotr Szembek osiadł w Siemianicach mieszczących się na terenach Wielkopolski, ówczesnych Prus. Rosjanie za udział w powstaniu skonfiskowali mu część majątku mieszczący się pod ich jurysdykcji oraz wydalili ze służby wojskowej. W ostatnich latach życia skupiał się nad rozwojem swoich włości jako szlachcic ziemianin oraz wspierał projekty jego lokalnej miejscowości, min. Kościół w Siemianicach oraz finansował edukację, pomagając swoim majątkiem zbudować lokalną szkołę. Zmarł w tym samym mieście dniem 21 czerwca 1866 roku, a jego ciało zostało złożone w kościele Św. Idziego w Siemianicach, którego budowę ze swoich funduszów wspierał.
Odpowiadając na pytanie zadane na początku artykułu.
Nie Generał Piotr Hrabia Szembek nie był wytworem romantycznej myśli powstańczej, istnieje wiele przesłanek na jego dokonania, ja sam starałem przedstawić jego postać głównie w świetle potwierdzonych oraz rzetelnych dowodów z jego życia. Jednakże jak w historii każdego wielkiego bohatera tamtego okresu, na jego temat co rusz powstawały wszelakie romantyczne legendy, na które jednak nie damy rady znaleźć jednoznacznego potwierdzenia, takie jak znajomość z Fryderykiem Szopenem, która to jest także opleciona niedopowiedzeniami, czy okoliczności poznania żony, wedle niektórych legend była ona pielęgniarką ochotniczą podczas obrony Gdańska i ich okoliczności poznania miały miejsce przy leczeniu obrażeń jakich Szembek miał doznać w bitwie.
21 czerwca obchodzimy 160 rocznicę śmierci Piotra hr. Szembeka, niewątpliwie bohatera swoich czasów oraz postaci, która poprzez swój życiorys ma prawo być właśnie pewnym archetypem patrioty dla poprzedzających mu pokoleń, przy tym przykładem postępowania. Jednak w dzień jego urodzin uważam, że nie słusznym byłoby patrzeć na jego personę jako symbol czy laurkę tamtego okresu historii. Powinniśmy spojrzeć na to także z perspektywy tego, że także był człowiekiem, żyjącym w niepewnych, nawet straconych czasach, przy tym pomyśleć o tym, ile poświęcił oraz ile stracił w drodze do tego czemu zawdzięczał swoje życie, czyli patriotyzmowi i niepodległości.
Wpis powstał w ramach projektu „Dawna kultura Warszawy na Pradze-Południe”, współfinansowanego przez m.st. Warszawę – Dzielnicę Praga-Południe
- Piotr Szembek.
źródło https://pl.wikipedia.org/wiki/Piotr_Szembek_(1788–1866)
2.Portert żony Fryderyki Henrietty Becu de Tavernier
źródło https://cyfrowe.mnw.art.pl/pl/zbiory/458596
- Malunek bitwy pod Olszynką
żródło https://pl.wikipedia.org/wiki/Bitwa_o_Olszynkę_Grochowską - Kościół św. Idziego w Siemianicach
źródło https://pl.wikipedia.org/wiki/Kościół_św._Idziego_w_Siemianicach - Kolejny portert Piotra Szemebka
źródło https://pl.wikipedia.org/wiki/Piotr_Szembek_(1788–1866) - Herb Szembeków
źródło https://pl.wikipedia.org/wiki/Piotr_Szembek_%281788–1866%29 - Plac Szembeka
źródło https://www.urbanity.pl/mazowieckie/warszawa/plac-szembeka,b9645